روزنگاری نمایشگاه کتاب؛
روز اول: مثل همیشه، با کمی تفاوت
– ساعت ۱۰ صبح روز چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۳ سی و پنجمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران فعالیتش را بهطور رسمی آغاز کرد.
-همانند سایر دورهها، اولین چهارشنبۀ نمایشگاه روز به نسبت آرامی را از نظر تعداد مخاطبان و سایر فعالیتها سپری کرد.
با این حال، همانند همیشه، تعدادی از مخاطبان، قبل از گشایش درهای نمایشگاه منتظر بودند و به محض باز شدن درها، بازدید از نمایشگاه و کتابها را آغاز کردند.
نمایشگاه منتظر است که همچون دورههای گذشته، در روزهای پنجشنبه و جمعۀ نخست خود، شاهد یک افزایش چشمگیر و شاید انفجار جمعیتی باشد.
-برخلاف بیشتر دورهها، کتیبۀ شامل نام و شمارۀ غرفهها، پیش از آغاز کار نمایشگاه نصب شده بود که رضایت غرفهداران و مخاطبان را در پی داشت. در این دوره، شمارۀ غرفهها در هر راهرو تکرار نشده، از ابتدا تا انتهای نمایشگاه، تصاعدی است.
اما نمایه فهرست غرفههای حاضر در هر راهرو، در این دوره نیز دستکم تا پایان روز نخست نمایشگاه، نصب نشد.
-نصب دستگاههای پوز بانکی برای برخی از غرفهها در این دوره با تاخیر بیشتری همراه بود؛ تا جاییکه برای برخی از غرفهها تا عصر روز نخست نمایشگاه طول کشید. مسوولان برخی از این غرفهها در مراجعه به مسوولان بانک عامل (ملی) نسبت به از دست دادن یک روز فرصت فروش معترض بودند. هرچند برخورد متصدیان مربوط با این اعتراضها با آرامش همراه بود اما معترضان را قانع نمیکرد.
-تذکرهای مربوط به حجاب، توسط جمعی از بانوان ماموریت یافته، در روز به نسبت آرام نمایشگاه، معدود و با آرامش همراه بود. روز نخست نمایشگاه تنش خاصی را در این زمینه تجربه نکرد.
برخی از چهرههای هنری، همچون «اسماعیل محرابی» بازیگر سینما و تلویزیون، با ماسکهایی بر صورت، بازدید آرامی را از نمایشگاه سپری کردند.
نمایشگاه کتاب در نخستین روز، شاهد حضور برخی مخاطبان خارجی، خاصه از کشورهای آفریقایی و عرب آسیایی بود.
-در آستانۀ برگزاری دور دوم انتخابات مجلس شورای اسلامی، در برخی از غرفههای نمایشگاه کتاب تهران، تراکتهای تبلیغاتی برخی از نامزدهای انتخابات توزیع شد.
-توزیع غرفههای نبش راهروها همچون دورۀ گذشته همچنان در سیطرۀ مراکز نشر نهادهای دولتی و حاکمیتی و نیز برخی ناشران مذهبی و عقیدتی بود؛ هرچند نه بهشدت سال گذشته.
-برخی از غرفههای نمایشگاه در روز نخست، بعضاً تخفیفهای خارج از آییننامه و تا ۵۰ درصد را اعمال کردند.
روز دوم: نمایشگاه تعادل!
دومین روز از سی و پنجمین نمایشگاه تهران، نخستین پنجشنبۀ آن بود که طبعا جمعیت بیشتری از مخاطبان را به خود دید. البته نه به آت میزان که برخی خبرها از لفظ «فوقالعاده» برایش استفاده کردند ولی به هر حال، قابل توجه بود.
شاید یک دلیل، این بود که امسال در همین ۲ روز آغازین نمایشگاه، مشخص شد برخی از مخاطبان که سال پیش به هر دلیل در نمایشگاه حضور نیافته بودند، به دیدارش آمدهاند؛همچون برخی ناشرن که پارسال غایب بودند و امسال، حاضر، همچون نشر چشمه، نشر ثالث، انتشارات نگاه، مروارید و تعدادی نامهای دیگر که بعضاً به همین شهرت هستند و برخی نیز خیر.
ناشرانی که پارسال غایب بودند، عمدتا – نه همه – امسال از جایگاه بهتری برخوردارند؛ تا جایی که برخی ناشران به طنز میگفتند، کاش ما هم یک سال انصراف دهیم که سال بعدش عزیز شویم.
🔸اما مسألۀ مشهود، اختصاص تقریبا تمامی غرفههای سر نبش در راهروها، به ناشران دولتی، حاکمیتی، مذهبی و قمی است، عمدتا هم بدون منطق الفبایی یا دیگر شاخصهای مرتبط.
این نحوۀ توزیع غرفههای سر نبش، گاهی موقعیتهای جالب توجهی به وجود آورده است. برای نمونه، یک غرفۀ سر نبش در راهروی اصلی نمایشگاه، به دانشگاه امام صادق (ع) اختصاص دارد. کمی جلوتر، غرفۀ سر نبش دیگری در همان راسته به بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق (ع) اختصاص یافته است. باز کمی جلوتر، غرفۀ سر نبش دیگری در همان راسته، به بسیج دانشجویی اختصاص یافته که شاید بیش از ۱۰ نسخه کتاب هم در غرفه اش به نمایش نگذاشته است. برخی میپرسیدند، نگر همۀ اینها یکی نیستند؟ و برخی اضافه میکردند، بر فرض که یکی نیستند، چرا سر جای خودشان قرار ندارند.
پس اگر به دنبال ناشران مستقل حاضر در نمایشگاه هستید، اصلا به غرفههای سر نبش مراجعه نکنید و به داخل راهروها بروید. این وضعیت، ممکن است مخاطب را در پیدا کردن غرفۀ نشر مورد نظر خود براساس حروف الفبا، با سرگردانی مواجه کند، مخصوصا که فهرست ناشران حاضر در در هر راهرو، تا پایان روز دوم هم نصب نشد اما این هم راه حل دارد.
مسوولان نمایشگاه غرفههای اطلاعرسانی را در تمامی بخشها طراحی کردهاند که بانوانی با لباس های متحدالشکل و در کمال آرامش، پاسخگوی جستوجوی مخاطبان دربارۀ کتاب یا نشانی ناشر مورد نظرشان هستند.
علاوه بر این، استندهای هوشمندی طراحی شده است که همچون یک کامپیوتر با موتور جستوجوگر، خیلی سریع کتاب یا ناشر مورد نظر را سرچ کرده، نشانی محل استقرار و عرضهاش را میدهد.
🔸تذکرهای حجاب در نمایشگاه کتاب امسال نسبت به سال گذشته وجه فرهنگی تری به خود گرفته است و غرفههای مربوط نیز بیشتر به امر فرهنگسازی مشغولند تا تذکرهای با چاشنی التهاب آفرینی.
همانند سال گذشته، ایستگاههای تفکر در برخی نقطههای سالن اصلی نمایشگاه در نظر گرفته شده است که علاقهمندان، به بحث شفاهی و مکتوب دربارۀ موضوعهای اجتماعی مورد علاقۀ خود میپردازند، ازجمله موضوع حجاب.
🔸برگزاری نشستهای کتابی در نمایشگاه رونق دارد. در گوشۀ سالن شبستان نیز فضای قابل توجهی زیر عنوان «گوشۀ نقد» به سبک نمایشگاههای خارجی، به رونمایی و معرفی کتابهای تازه انتشاریافته میپردازد.
🔸بانک عامل نمایشگاه (بانک ملی) در نمایشگاه کتاب حضور پررنگی دارد. پرسنل این بانک با حسن خلق و متانت پاسخگوی نیازهای مخاطبان و غرفهداران هستند. هرچند شاید در برخی موردها هنوز تجربۀ لازم را در قبال مسائل نمایشگاه کتاب نداشته باشند اما همین متانت در پاسخگویی، غنیمت بزرگی است.
🔸سازمان اتوبوسرانی امسال با ونهای جدید نارنجیرنگ به انتقال مخاطبان از ایستگاههای مترو شهید بهشتی و مصلی و بالعکس مشغول است.
🔸از سوی مسوولان نمایشگاه اعلام شده که از حضور تعدادی از ناشران کتاب ساز که با سرقت ادبی، به انتشار کتابهای پرفروش دیگر ناشران می پردازند، در نمایشگاه امسال جلوگیری شده است. ظاهراً بیشتر این موسسه های نشر، زیر نظر یک فرد فعالیت داشتهاند.
با این حال هنوز غرفههایی در نمایشگاه حضور دارند که کتابهایشان مخاطبان را به یاد بساط دستفروشی های راستۀ انقلاب میاندازد و کتابهایشان را همچنان با تخفیف های بالا و ۵۰ درصد میفروشند. ۵۰ درصدهایی که عملا واقعی نیست اما به هر حال، تخفیف بالای ۲۰ درصد از نظر آیین نامۀ نمایشگاه، تخلف محسوب میشود.
روز سوم: هنگامۀ کتاب!
سومین روز از سی و پنجمین نمایشگاه تهران، نخستین جمعۀ آن بود که بیش از آنچه پیشبینی میشد، جمعیت مخاطبان را به خود دید؛ شاید مصداق همان لفظ «فوقالعاده» که پیشتر در خبرها آمده بود. در این روز، خیل جمعیت به مصلای تهران گسیل شده بودند و در دستان بسیاری از آنان از یک تا چندین نسخه کتابهایی بود که برای مطالعه تهیه کرده بودند.
ناشرانی هم که سال گذشته در نمایشگاه حضور نداشتند و امسال به نمایشگاه برگشتهاند، پذیرای تعداد قابل توجهی از مخاطبان پیگیر و وفادار خود بودند.
🔸یکی از ویژگیهای نمایشگاه کتاب امسال، کم بودن آلودگی صوتی محیطی است. بلندگوهای نمایشگاه، مخاطبان را با تبلیغاتی که در سالهالی گذشته عمدتا نام ناشران کنکوری و مشابه آن را فریاد میزدند، کمتر آزار میدهند.
البته در روز جمعه، برنامههای محیطی همچون پرفورمنس و جنگ خانواده، در فضای بیرون سالنها، رونق داشت و حسابی سر و صدای جشن و موسیقی برپا کرده بود.
🔸برگزاری نشستهای ادبی و کتابی در فضاهای رسمی نمایشگاه و نیز جشن امضاءهای بیآزاری در غرفهها، در روز سوم نمایشگاه از رونق چشمگیری برخوردار بود. همین دو امر تعداد قابل توجهی از شاعران و دیگر مؤلفان را در روز جمعه به نمایشگاه کتاب تهران کشاند. ازجمله رویدادهای این روز، محفل شعر “عاشقانه” بود.
🔸بنر حاوی فهرست ناشران حاضر در هر ردیف و راهرو، همچون سنوات گذذشته، تا پایان روز سوم هم نصب نشد.
🔸برخی از ناشران کتابساز همچنان کتابهای متهم به قاچاق و سرقت ادبی خود را با تخفیفهای بالا به مخاطبان عرضه میکنند. این امر خلاف آییننامه و وعدههای مسؤولان نمایشگاه بوده است. هرچند گفته شده که از حضور تعداد قابل توجهی از این شبهناشران سودجو که بعضا در قالب کارتلهای شبهمافیایی فعالیت میکنند، در نمایشگاه کتاب سیوپنجم جلوگیری شده است.
🔸گویا حکومت طالبان امسال هم مانند سال گذشته از حضور ناشران افغانستانی در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران جلوگیری کرده است. این اتفاق به طرز عجیبی در رسانههای رسمی ایران اصلا انعکاس نیافته است. با این حال، همزبانان افغانستانی مقیم ایران در نمایشگاه کتاب تهران بخشی از مخاطبان نمایشگاه را تشکیل میدهند.
روز چهارم: آرامش پویا!
چهارمین روز از سی و پنجمین نمایشگاه تهران، شنبۀ بعد نخستین جمعۀ آن بود. با توجه به شلوغی زیاد در روز جمعه، شنبه روز خلوتی محسوب میشد اما نا آنچنان که نمایشگاه از حداقل فعالیت خود بیفتد.
علاوه بر برگزاری بهنسبت پرشمار نشستهای کتابی، مخاطبان بسیاری هم – مخصوصا در عصر روز شنبه – به تورق و خرید کتابها مشغول بودند.
همچنین روز شنبه بازدید برخی از مسؤولان و مقامهای کشوری را بههمراه داشت.
🔸بنر حاوی فهرست ناشران حاضر در هر ردیف و راهرو، تا پایان روز چهارم هم نصب نشد اما یکی از اتفاقهای نو در این زمینه این بوده که در کتیبۀ حاوی نام انتشارات که بر پیشانی هر غرفه نصب شده، یک کیو آر کُد قرار دارد. مخاطبان با اسکن کردن این کیو آر کُد با تلفنهای همراه خود، به صفحۀ همان ناشر در نمایشگاه مجازی کتاب که به صورت همزمان برگزار میشود، وارد میشوند.
این امکان بهویژه برای دانشجویان و دیگر قشرها که دارای یارانۀ بن کتاب هستند، یک امکان تسریعبخش محسوب میشود. همچنین برخی از مخاطبان در مراجعۀ حضوری به برخی از غرفهها، از کتابهای مورد توجهشان عکس میگیرند که بعدا از نمایشگاه مجازی کتاب خریداری و با ارسال رایگان، در نشانی خود دریافت کنند.
🔸برخی از ناشران کتابساز که با وجود همۀ تاکیدها و تعدها، کتابهای متهم به قاچاق و سرقت ادبی خود را با تخفیفهای بالا به مخاطبان نمایشگاه کتاب تهران عرضه میکردند، صبح روز شنبه با پلمب شدن غرفههای خود تا اطلاع ثانوی مواجه شدند؛ اقدامی که در راستای افزایش سلامت کاری و حرفهای نمایشگاه کتاب است.
روز پنجم: تناقض در نمایشگاه
پنجمین روز از سی و پنجمین نمایشگاه تهران، از روز شنبه شلوغتر و پررونقتر بود؛ البته تا زمان وقوع باران خورشیدی که رگبار تندی به تهران زد و بعد از آن، نمایشگاه با افت مخاطب مواجه شد.
🔸 یکی از چیزهایی که برای غرفهداران در نمایشگاه کتاب امسال مشهود است، حضور پرشمارتر اینفلوئنسرها و ادمین های صفحههای اینستاگرامی حوزۀ کتاب یا نمایشگاهها است.
آنها با حضور در نمایشگاه، به گرفتن ویدیو از کتابهای غرفهای که توجهشان را جلب میکند میپردازند و برای «کتاب» در صفحههای شأن تبلیغ رایگان انجام میدهند.
علاوه بر این، حضور کیترینگ های غذا هم برای غرفهداران پررنگتر از هر سال است. این را از تراکتهای تبلیغی پرشماری که روزانه از غذافروشان به دستشان میرسد، میشود دریافت.
🔸 برخی از ناشران کتابساز که با وجود همۀ تاکیدها و تعهدها، کتابهای متهم به قاچاق و سرقت ادبی خود را با تخفیفهای بالا به مخاطبان نمایشگاه کتاب تهران عرضه کرده، به همین دلیل غرفههایشان در روز چهارم نمایشگاه پلمب شده بود، در روز پنجم این اجازه را یافتند که غرفههایشان را بازگشایی کنند.
🔸نمایشگاه کتاب هر ساله یک فهرست ممنوعه دارد، از کتابهایی که در بازار نشر فرصت عرضه یافتهاند اما در نمایشگاه کتاب نباید عرضه شوند. امسال هم از این قاعده مستثنا نبوده اما ممنوع شدن یکی از کتابها، آنهم در شب آغاز نمایشگاه، تعجببرانگیز شده است.
«کتابخانۀ نیمهشب» یک رمان فانتزی است که از چند سال پیش در بازار نشر ایران و نمایشگاه کتاب تهران و سایر استانها عرضه شده و تا کنون حدود ۱۴۰ بار تجدید چاپ شده است.
ظاهراً چند ساعت مانده به آغاز نمایشگاه امسال، با ناشرانی که این کتاب را منتشر کردهاند تماس گرفته شده، به شکل شفاهی و غیررسمی از آنها خواسته شده که این کتاب را در نمایشگاه امسال عرضه نکنند.
با این حال، تعدادی از ناشران کتاب یادشده را در غرفه هایشان به مخاطبان عرضه میکنند.
🔸 در نمایشگاه کتاب امسال نسخۀ کاغذی نشریۀ نمایشگاه، دستکم بین غرفهداران توزیع میشود. این نشریه که در ۱۲ صفحه و با کاغذ مونتاژ ایران منتشر میشود، از نظر محتوایی برای مخاطبان نمایشگاه چندان فایدهمند نیست.
میتوان گفت که نقشۀ جانمایی نمایشگاه از این نشریه کاربردی تر است.
🔸بنر حاوی فهرست ناشران حاضر در هر ردیف و راهرو، تا پایان روز پنجم هم نصب نشد. این امر با توجه به برخی جابهجایی های الفبایی، برای برخی مراجعهکنندگان که از شیوههای دیگر برای یافتن غرفۀ مورد نظرشان استفاده نمیکنند، نوعی سرگردانی ایجاد کرده است.
روز ششم: همافزایی سنت و مدرنیته
ششمین روز از سی و پنجمین نمایشگاه تهران، یک روز معمولی بود.
واقعیت این است که نمایشگاه کتاب تهران در هیچ ساعت و هیچ روزی خلوت نیست. این نمایشگاه از اولین دقیقۀ فعالیت روزانۀ خود مخاطب دارد، تا پس از آخرین دقیقهاش. همیشه صبحها عدهای پشت در سالنها یا در فضای حیاطهای مصلی منتظرند تا به محض باز شدن درها، به بازدید از غرفهها و کتابها بپردازند. به همین دلیل وقتی درِ سالنها گشوده میشود، ناگهان جمعیت قابل توجهی به راهروها تزریق میشود. آنها معمولا چند ساعتی در نمایشگاه حضور دارند.
از طرفی، طیفی از مخاطبان نیز پس از تعطیلی ادارهها و شرکتها، از حدود ساعت ۳ و ۴ بعدازظهر خودشان را به نمایشگاه میرسانند. اینان نیز چند ساعتی را در فضای نمایشگاه به قدم زدن بین غرفهها و ورق زدن و خریدن کتابها مشغولند. همیشه هم تعدادی از مخاطبان هستند که در دقیههای پایانی ساعت کار نمایشگاه، وقتی که مسؤولان سالنها مدام از حاضران خواهش میکنند که فضای نمایشگاه را ترک کنند، همچنان به جستوجو و خرید کتابها مشغولند.
🔸پیدا کردن ناشر و کتاب مورد نظر در نمایشگاه همچنان به چندین طریق انجام میشود. برخی از مخاطبان نمایشگاه، همچنان روشهای سنتی جستوجو را ترجیح میدهند و بخشی هم از شیوههای مدرن و الکترونیک برای این منظور نهایت بهره را میبرند. در کل، چه مخاطبان، چه برگزارکنندگان و چه غرفهداران، برخورد متعادل و مسالمتآمیزی با این مقوله دارند اما چیزی که مشهود است اینکه امکانات مدرن حتا در خدمت رویکردهای سنتی هم قرار دارند.
🔸یکی از اتفاقهای نو در نمایشگاه کتاب امسال، در اختیار قرار دادن تعدادی سبد چرخدار پلاستیکی به بازدیدکنندگانی است که کتابهای زیادی تهیه میکنند یا به هر علت، حمل کتابهای خریداری شده برایشان دشوار است.
🔸بنر حاوی فهرست ناشران حاضر در هر ردیف و راهرو، تا پایان روز ششم هم نصب نشد اما باجههای جستوجوی ناشر و کتاب و استندهای تاچ در این زمینه بیوقفه و در کمال آرامش به خدمترسانی به مخاطبان نمایشگاه مشغولند.
روز هفتم: سپید و کدر!
هفتمین روز از سی و پنجمین نمایشگاه تهران هم یک روز پرمخاطب بود.
همانطور که قبلا اشاره کردیم، نمایشگاه کتاب تهران تقریبا در هیچ ساعت و هیچ روزی خلوت نیست. با این حال، طبعا ازدحام در روزهای غیر تعطیل اداری، کمتر است. در این روزها، اهالی فرهنگ و کتاب بیشتر مجال پیدا میکنند که به غرفههای مورد نظرشان سر بزنند و گفتوگویی داشته باشند و عکس یادگاری بیندازند.
روز هفتم نمایشگاه نیز شاهد حضور چشمگیر اهالی ادب بود، مخصوصا آنها که از راه دور خودشان را به تهران میرسانند و معمولا روزهای پایانی قبل از پنجشنبه و جمعه را برای دید و بازدید نمایشگاهی انتخاب میکنند.
🔸در روزهای پایانی نمایشگاه، مخاطبان پیامکهایی دریافت کردند که حاوی کمپینهایی از ناشران برای تخفیفهای ۳۰ درصدی در ایام نمایشگاه بود. تخفیف ۳۰ درصدی طبق آییننامۀ نمایشگاه غیرمجاز است. البته همان ناشرانی هم که غرفهشان مثلا به دلیل تخفیف بالا (۵۰ درصدی) دستکم یک روز پلمب شده بود، در این روزها کتابهایشان را با تخفیف ۳۰ درصد به بازدیدکنندگان عرضه میکنند. این تخفیفهای بالا که معمولا برای کتابهای سرقت ادبی، کتابسازی، با قیمت غیرمتعارف اولیه یا اصطلاحا قاچاق در نظر گرفته میشود، توقعی را در میان مخاطبان به وجود میآورد که آن را از همۀ غرفهها انتظار دارند؛ توقعی که درنهایت به احساس دلخوری طرفین نیز میانجامد. از طرفی اهالی نشر و فرهنگ همواره یکی از علتهای تقلیل جایگاه کتاب را در جامعه، گسترش همین فرهنگ تخفیف میدانند. از این رو برخی از آنان به شوخی به یکدیگر میگویند، کاش اینقدر که روی مسالۀ حجاب در نمایشگاه کتاب حساسیت و جدیت وجود دارد، روی این مسائل بنیادین حوزۀ نشر هم حساسیت و عزم جدی برای اصلاح وجود داشت.
🔸یکی از اتفاقهای روز هفتم که بین برخی از غرفهداران ناشر زمزمه میشد، گم شدن ناگهانی برخی کتابهایشان بود. این ناشران ابتدا به صورت رسمی اعلام سرقت کردند اما در ادامه مشخص شد که یک بخش ارزیابی نمایشگاه، در زمان تعطیلی شبانه به برخی از غرفهها مراجعه کرده، به ضبط کتابهای بعدا ممنوع اعلام شده، مبادرت کردهاند؛ اتفاقی که انتقاد این ناشران و دیگر مسؤولان برگزاری نمایشگاه را هم نسبت به شیوۀ عجیب اجرایی به همراه داشته است.
🔸بنر حاوی فهرست ناشران حاضر در هر ردیف و راهرو، تا پایان روز هفتم هم نصب نشد و این تصور را به وجود آورد که شاید اصلا قرار نبوده نصب شود یا بعدا تصمیم گرفته شده است که دیگر نصب نشود. همچنان بخشی از مخاطبان از غرفهدارن نشانی دیگر غرفهها را میپرسند.
روز هشتم: آرامش قبل از توفان!
هشتمین روز از سی و پنجمین نمایشگاه تهران هم با آنکه چهارشنبه و قبل از تعطیلات آخر هفته بود، مخاطب قابل توجهی را تجربه کرد.
امسال تبلیغات شهری نمایشگاه کتاب تهران نسبت به سالهای گذشته کمتر است و تقریبا به چند بیلبورد در اطراف مصلای تهران محدود است. همچنین برنامههای تبلیغی صداوسیما برای نمایشگاه کتاب، نسبت به پارسال افت کمی چشمگیری داشته است. با این حال میتوان گفت که این دو امر نیز در استقبال مردمی تاثیر منفی نداشته است.
شاید یک دلیل آن این باشد که عمدۀ مخاطبان نمایشگاه انگار جامعۀ وفاداری است که تحت هر شرایطی خود را موظف میداند به این ضیافت فرهنگی- اجتماعی سر بزند.
از سوی دیگر، شاید بتوان گفت که بازگشت برخی ناشران و به تبع، برخی مخاطبان که پارسال با نمایشگاه قهر کرده بودند، موجب شده است که تعداد بازدیدکنندگان این دوره از نمایشگاه کتاب تهران نسبت به سال قبل رشد داشته باشد.
🔸 روزهای آخر هفتۀ پایانی نمایشگاه، فرصتی است برای آنان که از راه دور و نزدیک خود را به تهران میرسانند تا از نمایشگاه کتابش بهره ببرند و همچنین تهرانیهایی که به سنت فرهنگ دقیقه نودی، در روزهای پایانی رویداد خود را به نمایشگاه میرسانند. از این رو میتوان پیش بینی کرد که نمایشگاه در روزهای نهم و دهم خود با یک ازدیاد جمعیتی و شاید انفجار جمعیتی مواجه شود.
🔸اختصاص خودروهای ون جدید زردرنگ برای انتقال بازدیدکنندگان در فضای داخلی مصلای تهران، با استقبال همراه بوده است.
اینبار و اینجا هیچکس از سوار شدن به خودروی ون احساس بدی ندارد.
روز نهم: پیک نیک فرهنگی با مخلفات!
نهمین روز از سی و پنجمین نمایشگاه کتاب تهران که دومین و آخرین پنجشنبۀ آن بود، همانطور که پیشبینی میشد، با یک از حام جمعیتی همراه شد. این ازدحام جمعیتی از ابتدا تا انتهای ساعت کاری آن ادامه داشت و مخصوصا سالن شبستان اصلی مصلا از مردم مملو بود.
نمایشگاه کتاب تهران کلا فرصت یک پیکنیک فرهنگی برای شهروندان است که این فرصت را مییابند تا حتا اگر کتابی هم تهیه نکنند، این تصور را داشته باشند که سهم فرهنگی خود را ادا کردهاند.
🔸 اما بخش ناشران دانشگاهی که در رواق شمالی حیاط غربی مصلا در چند بخش و طبقه قرار دارد، معمولا با ازدحام جمعیت مواجه نیست.
شاید علت آن، این باشد که مخاطبان نیازمند به آثار این ناشران یا کتابهایشان را از طریق اینترنتی و نمایشگاه تهیه میکنند، یا در مراجعه به نمایشگاه، مستقیم به سراغ غرفه و کتاب مور نظرشان میروند و دیگر دستکم در این بخش از نمایشگاه قدم نمیزنند.
🔸 برخلاف بخش پر غرفۀ ناشران عمومی که تا پایان روز نهم هم برای اولینبار در ادوار نمایشگاه، بنر حاوی نام و شماره غرفۀ ناشران مستقر در هر راهرو نصب نشد، این اتفاق به شکل ویژه در بخش ناشران دانشگاهی انجام شده است.
🔸 خوراکی فروشان مستقر در حیاط مصلا نیز در روز پنجشنبه، پرراجعه ترین روز خود را از ابتدای نمایشگاه تاکنون تجربه کردند و حسابی رونق داشتند.
روز دهم: انفجار در نمایشگاه!
دهمین روز از سی و پنجمین نمایشگاه کتاب تهران که دومین و آخرین جمعۀ آن بود، همانطور که قبلا پیشبینی شده بود، با انفجار جمعیتی همراه شد. برخلاف پنجشنبه، این ازدحام جمعیتی از صبح صورت نگرفت و انگار شهروندان تهرانی صبح جمعه را ترجیح داده بودند که بخوابند اما از حوالی ظهر چنان شلوغی در نمایشگاه ایجاد شد که مصداق جا برای سوزن انداختن شده بود.
🔸 بخش ناشران کودک و نوجوان هم که مثل هر سال در بخش معبر زیر شبستان قرار دارد، همانجا که همواره نسبت به خاکآلود بودن و سقف کوتاه آن انتقاد شده است، روز جمعه نسبت به روزهای قبل هم شلوغتر شد؛ تا جایی که گاه حرکت مخاطبان در آن مانند ترافیک عصرگاهی اتوبان همت شده بود. در این بخش و بخش ناشران آموزشی که بیشتر به کتابهای کنکوری و دانشآموزان دبیرستانی اختصاص دارد، غرفهداران با اهداء هدیههای کوچک سعی داشتهاند که محاطبان خود را تا جای ممکن، خرسند و وفادار نگه دارند.
🔸 علاوه بر خوراکیفروشها، وسایل حمل و نقل داخل و اطراف نمایشگاه نیز با ترافیک و ازدحام مردم مواجه بودند اما در ترافیکی بهنسبت روان، به خدمترسانی مداوم خود پرداختند. البته حدود ظهر روز جمعه، ترافیک در خیابانهای منتهی به مصلای تهران خیلی سنگینتر از روز قبل از آن شده بود. هنگام تعطیل شدن نمایشگاه و یکی دو ساعت قبل از آن نیز یک گردهمایی از قبل اعلام شده در تهران، به ترافیک خیابانهای منتهی و منتج از مصلا بیشتر دامن زد.
🔸 قائممقام و سخنگوی سیوپنجمین نمایشگاه کتاب تهران اعلام کرد که این دوره از نمایشگاه رکورد فروش سال قبل را در روز نهم رد کرده است. هرچند که این اتفاق با افزایش قیمت کتابها نسبت به پارسال، قابل تامل و تحلیل است اما به هر روی دستکم میتوان گفت که گرانی هم باعث نشد مردم از کتاب پا پس بکشند.
روز یازدهم: پایان بدون تغییر
یازدهمین و آخرین روز از سی و پنجمین نمایشگاه کتاب تهران مثل همۀ شنبههای آخر نمایشگاه بود. در این روز، تعداد قابل توجهی بازدیدکننده در نمایشگاه کتاب حضور مییابند اما میزان خرید به شکل قابل ملاحظهای کاهش مییابد. انگار بازدیدکنندگان روز آخر به نمایشگاه میآیند که در صورت عرضۀ کتابهایی با تخفیفهای بالا، ارزان خرید کنند، حتا بعضاً بدون توجه به نوع و محتوای کتاب.
🔸 با همۀ اوصاف و با همۀ موانع موجود، مردم امسال نمرۀ قبولی از حضور در میدان آوردگاه کتاب گرفتند. مسؤولان هم در خیلی از زمینهها تلاش خود را برای تسهیل امور کردند اما چند خطای استراتژیک – و تکراری از پارسال – داشتند که خیلی نسبت به آن صحبت شده اما انگار اصرار و تعمدی مصرانه در این زمینه وجود دارد که در نتیجۀ آن، در بر یک پاشنه میچرخد. یکی از این خطاها، اصرار بر منطبق کردن حال و هوای نمایشگاه کتاب تهران با یک نگاه ایدیولوژیک جناحی است که این نمایشگاه را از کارکرد خود دور میسازد.
🔸 در نمایشگاه کتاب امسال، بانک ملی بهعنوان بانک عامل و نیز حامی نمایشگاه حضور پررنگی داشت و سعی کرد که از فضای تبلیغی چهره به چهره نهایت استفاده را ببرد. مهمترین ویژگی پرسنل بانک ملی و مؤسسههای تابع آن، حاضر در نمایشگاه کتاب تهران، حسن خلق بود؛ هرچند در برخی زمینهها از تجربۀ کافی برای تعیین استراتژیهای درست، برخوردار نبودند.
همچنین سازمان تامین اجتماعی با طرح «بیمۀ دانشجویی» که بابت ثبت نام آن یک یارانۀ خرید کتاب هم برای دانشجویان در نظر گرفته بود، در نمایشگاه کتاب امسال حضور جدی داشت. البته اطلاعرسانی گسترده دربارۀ این طرح و در عین حال مبهم بودن آن، یک نوع سرگردانی بین مخاطبان دانشجو و ناشران پدید آورده بود.
رایتل هم مانند همیشه برای فروش سیمکارتهای خود سعی داشت که از فرصت حضور میلیونی مردم در نمایشگاه کتاب تهران، نهایت بهره را ببرد. نا گفته نماند که همچون گذشته، آنتندهی اپراتورهای تلفن همراه، مخصوصا دسترسی به دیتای اینترنت آنها در نمایشگاه امسال هم با مساله مواجه بود، مخصوصا در روزها و ساعتهای پرمخاطب، که خود برای بازدیدکنندگان مشکلاتی به وجود آورد.
🔸 امسال علاوه بر غرفههای خوراک فروشی، دستفروشان نیز در فضای باز نمایشگاه حضور بهنسبت چشمگیری داشتند که در روز پایانی، تا دم در ورودی اصلی سالن شبستان هم رسیده بود.
